Çin’in harika askerlerine dair efsaneler ve gerçekler

Getty Images

Çin, Kaptan Amerika’yı kopyalamaya mı çalışıyor? Amerikan istihbarat servisleri o denli düşünüyor. Dahası, geliştirilmiş askerler yaratma ihtimali o kadar uzak değil ve bu Çin’den öbür ülkelerin de ilgisini çekiyor.

Büyük bütçeleri ve rakiplerinden bir adım önde olma isteği, dünya ordularının inovasyona para yatırmasını sağlıyor.

Örneğin seloteyp bant bu türlü bir sürecin sonucuydu. 2. Dünya Savaşı sürerken ABD’nin Illinois kentinde, oğulları donanmada savaşan bir fabrika personelinin teklifiyle hayata geçirildi.

Vesta Stoudt isimli bayan, oğulları ateş altındayken kağıt bantlarla kapatılmış mühimmat kutularının inançlı olmayacağını düşünüyordu.

Aklında su geçirmez bir bant fikri vardı. Müdürlerinin takviyesini alamasa da, Devlet Lideri Roosevelt’e yazdığı mektupla muvaffakiyete ulaştı: Roosevelt bu yeni bantların üretilmesi buyruğunu verdi.

Askeri gereksinimler bize seloteybi sunduysa kim bilir diğer neler sağlayabilir?

BBC

Devrin ABD Lideri Barack Obama, 2014’te yeni teşebbüslerini gazetecilere tanıtırken “Aslında burada yaptığımız şey Iron Man (Demir Adam) yaratmak” demişti.

Gazeteciler bu kelamların üzerine gülse de Obama ciddiydi: ABD ordusu gözetici bir kıyafet üzerine çalışmaya başlamıştı. İsmi Hafif Taktik Atak Operatör Kostümü (Talos) isimli bu kıyafetin tanıtım sinemasında, kıyafete isabet eden kurşunlar askere ziyan vermeden öbür istikamete gerçek sekiyordu.

Teşebbüs başarısızlıkla sonuçlandı, beş yıl sonra projenin fişi çekildi. Ancak araştırmacılar, bu süreçte geliştirilen kesimlerin diğer projelerde kullanılmasını umuyorlar.

USSOCOMABD, Talos’u bu görselle tanıtmıştı

Dış iskelet (exoskeleton) denen yeni teknolojilerle ordular askerlerini güçlendirmeyi hedefliyor.

Asker güçlendirmek yeni bir şey değil, ordular antik çağlardan biri yeni silah, mühimmat ve eğitimlerle güçlendiriliyor.

Ama bugün asker güçlendirmek, eline güçlü bir silah vermenin ötesine geçip askeri bir birey olarak değiştirme potansiyeline sahip.

Rusya Devlet Lideri Vladimir Putin, 2017’deki bir konuşmasında “insanlığın nükleer bombadan daha makûs bir şey yaratabileceği” ikazında bulunmuştu:

“Bazı karakteristik özelliklere sahip insanların yaratıldığını düşünebilir. Yalnızca teorik olarak değil, pratikte de. Bu adam dahi bir matematikçi, dayanılmaz bir müzisyen yahut bir asker olabilir. Dehşet, merhamet, pişmanlık yahut acı hissetmeden savaşabilen bir adam olabilir.”

Geçen yıl eski ABD Ulusal İstihbarat Yöneticisi John Ratcliffe, Çin’e karşı büyük bir suçlamayla işi bir adım ileri taşıdı:

“Çin biyolojik olarak daha güçlü askerler üretebilmek için Halk Kurtuluş Ordusu mensuplarını kullanarak beşerli deneyler yaptı. Çin’in iktidar hırsı için etik hudutlar yok.”

Çin’e nazaran bu tabirler “bir dizi yalandan” ibaretti.

Yeni Ulusal İstihbarat Yöneticisi Avril Haines, öncülünün görüşüne katılıp katılmadığı sorusuna cevap vermekten kaçınsa da Çin’in pek çok açıdan tehdit oluşturduğunu söyledi.

ABD’de Biden idaresi, eski Lider Donald Trump’ın siyasetlerinin değerli bir kısmını bir kenara kaldırsa da Çin ile bağlardaki tansiyon ABD dış siyasetinin bir modülü olmaya devam edecek üzere gözüküyor.

Hayaller ve gerçekler

Cephede muhteşem askerlere sahip olmak ordular için baştan çıkarıcı bir mümkünlük. Acıya, çok soğuğa ve uyku isteğine sağlam bir askerin yapabileceklerini hayal edin. Ama ABD’nin Iron Man yaratma teşebbüsünün gösterdiği üzere, teknolojik kısıtlamalar hayallerin gerçeklerle yüzleşmesine yol açıyor.

İki ABD’li akademisyenin 2019’da Çinli askeri stratejistlerin açıklamalarına dayanarak yazdığı bir makaleye nazaran Çin ordusu genetik müdahaleler, dış iskeletler ve insan-makine işbirlikleri üzere teknikleri etkin bir biçimde araştırıyor.

Müelliflerden Elsa Kania, Ratcliffe’in yorumlarına kuşkuyla yaklaşıyor:

“Dünyanın dört bir yanında ordular muhteşem asker fikriyle yakından ilgilense de bilimin günümüzde geldiği düzeyle yapılabilecekler, yeni icatlar yapmak isteyen her aktörün önünde bir kısıtlama olarak duruyor.”

Ratcliffe yetişkin beşerler üzerinde yapılan testlerden bahsediyordu. Yetişkinlerin genlerinin bir kısmının üzerinde oynamak mümkün olsa da embriyoların DNA’larıyla oynamak yetişkin üstün askerler yaratmak için daha muhtemel bir yol.

University College London’dan moleküler genetikçi Dr. Helen O’Neill bu teknolojinin mümkün olup olmadığının değil, bilim insanlarının bu teknolojiyi kullanmaya hazır olup olmadığının temel soru olduğunu söylüyor:

“Genom değiştirme ve bunu yardımla üreme ile birleştirmek üzere teknolojiler transgenetik ve tarımda yaygın pratikler haline geliyor.

“Fakat bu ikisini bir ortada, beşerler üzerinde kullanmak şimdilik etik dışı görülüyor.”

BBC

2018’de Çinli bilim adamı Hi Jiankui çığır açan bir adım atarak ikiz kız embriyolarında yaptığı değişiklikle bu bireylerin HIV’e yakalanmamasını sağladığını duyurmuştu.

Bu büyük tartışmalara yol açtı.

Bu çeşit genetik değişiklikler Çin dahil çok sayıda ülkede yasaklı.

Böylesi deneyle sırf yapay döllenme sonucu yaratılmış embriyolarda, deneyin çabucak akabinde yok edilmeleri ve bebek yapmak için kullanılmamaları kaidesiyle yapılabiliyor.

Hi Jiankui tenkitlere karşı işini savunsa da hükümetin kurallarını çiğnediği gerekçesiyle mahpus cezası almaktan kurtulamadı.

Bu makale için görüştüğüm pek çok kişi Hi Jankui olayının biyoetik alanında kilit ehemmiyette olduğunu düşünüyor.

Bilim insanları genetik değişikliklerin kız çocuklarına HIV bağışıklığı sağlamanın yanı sıra bilişsel avantajlar da sağladığını savunuyor.

Jankui ikizlerin DNA’sı üzerinde Crispr teknolojini kullanarak spesifik ve net değişiklikler yaptı. Crispr, DNA’daki birtakım özellikleri çıkarmak ve yeni özellikler eklemeyi ve hastalıkları tedavi etmek, hatta kalıtsal hastalıkları bile uygunlaştırmayı mümkün kılan bir teknoloji.

Pekala bunun ordular tarafından kullanımı nasıl olabilir?

Londra’daki Francis Crick Enstitüsü’nden kıdemli araştırmacı Christophe Galichet, Crispr’ın bunun bir ihtilal olduğunu lakin kimi kısıtlamaların olduğunu söylüyor.

Bunu Word evrakındaki bul ve değiştir özelliğine benzetiyor. Bir metni bulup öteki bir metinle değiştirebilirsiniz lakin evrakın bir yerinde manalı olan metin, diğer bir yerinde mana söz etmeyebilir:

“Bir genin tek bir tesirinin olacağını düşünmek hakikat değil.

“Bir geni değiştirdiğinizde bir kişiyi daha kaslı yahut yüksek irtifada daha kolay nefes alabilir hale getirebilirsiniz. Ancak bunun istenmeyen yan tesirlere yol açıp açmayacağını, örneğin kanser riskini artırıp artırmayacağını bilemeyebilirsiniz.”

Kimi özelliklerin de hangi genlerden kaynaklandığını net olarak tespit etmek sıkıntı. Örneğin insanların uzunluğunu etkileyen birden fazla gen var.

Ve bu değiştirilen özelliklerin o kişinin çocuklarına da aktarılacağını unutmamak gerekiyor.

BBC

Kimi analistler Çin’in teşebbüslerini ABD’ninkilere bir karşılık olarak görüyor. Guardian gazetesi 2017’deki bir haberinde ABD ordusunun istilacı cinslerin soyunu tüketmeye dair genetik teknolojilere on milyonlarca dolar yatırdığını ve Birleşmiş Milletler uzmanlarının bu teknolojinin askeri uygulamalarda da kullanılabileceğine dair ihtarlarını yazmıştı.

Çin ve ABD bu alanlarda araştırma yapan tek ülke değil. Fransa ordusu da “geliştirilmiş askerler” üzerinde çalışma müsaadesi aldı ve bunun etik hudutlarını belirleyen bir rapor da hazırlandı.

Fransa Savunma Bakanı Florence Parly, “Gerçeklerle yüzleşmemiz lazım. Herkes bizim vicdani çekincelerimizi paylaşmıyor ve gelecekte karşımıza çıkabilecek şeylere hazırlıklı olmamız lazım” dedi.

PA MediaGenetik bilimi askerlerin sıra dışı iklim şartlarıyla başa çıkmasını kolaylaştırabilir

Bilim insanları bireylerin özelliklerini inançlı bir biçimde uygunlaştırmayı başarsa bile bunun askeri alanda uygulanması kendine dair problemleri beraberinde getiriyor.

Örneğin bir asker, buyruk komuta zincirinden gelmiş riskli bir ameliyata girme buyruğuna kendi özgür iradesiyle karar verebilir mi? Çin ve Rusya’nın koronavirüs aşısını askerler üzerinde test ettiğine dair haberler basında yer almıştı.

Oxford Üniversitesi’nden etik uzmanı Prof. Julian Savulescu, “Ordu askerlerin çıkarlarını savunmak için değil, stratejik avantajlar kazanmak yahut savaşta zafere ulaşmak için vardır” diyor ve ekliyor:

“Askerlere empoze edebileceğiniz şeylerin de hududu vardır lakin bunlar olağan topluma empoze edilebilecek şeylerden daha fazladır.”

Prof. Savulescu herkes için bir güzelleştirmenin risklerini ve yararlarını karşılaştırmanın değerli olduğunu söylüyor:

“Ama olağan ki orduda denklem farklı. Bireyler genelde riskleri üstleniyor lakin yararları görmüyor.”


Askerler kendilerini, mevtle yüz yüze geldikleri durumlarda buldukları için, hayatta kalma ihtimallerini artıracak değişikliklerin memnunlukla karşılanması gerektiğini düşünenler olabilir.

Lakin California Polytechnic Devlet Üniversitesi’nden Prof. Patrick Lin hususun bu kadar kolay olmadığını söylüyor:

“Askeri iyileştirmeler kendi vatandaşlarınız üzerinde deney yapıp onların hayatlarını riske atmak demek. Askeri geliştirmeye maruz bırakılmış bir askerin ne kadar düzgün korunacağını bilmiyoruz.

“Korunmanın bilakis, daha tehlikeli vazifelere gönderilebilir.”

BBC

Kaptan Amerika’yı yakında gerçek dünyada göremeyebiliriz lakin sürpriz gelişmelerin de ne vakit ortaya çıkacağını bilemeyiz.

Prof. Savulescu, “Orduda olan şeylerin üzerinde etik yahut demokratik denetim uygulamak zordur zira ordular tabiatı gereği, ulusal çıkarları korumak için zımnilik ve mahremiyet içinde çalışırlar” diyor ve ekliyor:

“Etik açıdan bu çok güç bir husus. Bilim ve tıp üzere işlerin daha şeffaf ilerlediği alanlarda bile etik zorluklar yaşandığı bir devirdeyiz.”

Pekala bu alana birtakım kurallar getirmek için neler yapılabilir yahut yapılmalı?

Prof. Lin, birden fazla kullanımı olan teknolojilerin kıymetli bir zorluk yarattığını söylüyor:

“Örneğin dış iskelet araştırmaları hastalara yardımcı olmak, felçlileri yürütebilmek için başlatılmıştı.

Fonds de dotation ClinatecZihin tarafından denetim edilen bu dış iskelet felçli bir kişinin yürümesini sağladı

“Fakat terapi emelli bu buluş çarçabuk bir silah haline getirilebilir. Bunun önüne nasıl geçilebileceğini bilmiyoruz zira bu hususta nasıl düzenlemeler yapmak gerektiği net değil.

“Buna kısıtlamalar getirmeye çalışırsak terapi araştırmalarına da rahatsızlık verici kısıtlamalar getirmemiz gerekebilir.”

Dr. O’Neill’a nazaran Çin halihazırda genetik araştırmalarda öne geçti ve başka ülkeler kendilerini kısıtlayarak dezavantajlı pozisyona düştü:

“Alandaki gerçekliğe odaklanmaktansa etik tartışmalarla vakit kaybettiğimizi düşünüyorum.

“Spekülasyon ve distopyalara çok güç harcadık. Bunun yerine gücümüzü gerçek risklere ve teknolojiyi daha uygun anlayabilmek için alandaki uygulamalarına harcamamız gerekir. Zira bu öbür yerlerde yapılıyor ve yapılacak.

“Yalnızca araştırmalara devam ederek bunun nerelerde yanlış gidebileceğini anlayabiliriz.”

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir