Boğaziçi Üniversitesi öğrencilerine terörist demek bu kadar kolay mı?

Boğaziçili öğrenciler terörist mi? Soru elbette saçma. Karşılık verme gayreti bile aslında vakit kaybı. Fakat ülkenin Cumhurbaşkanı onları “terörist” üzere görmekte bir sakınca görmüyor. Öfkeyle söylendiği sav edilse de Recep Tayyip Erdoğan’ın her önüne gelene terörist yaftasını yapıştırması öylesine geçilecek bir olgu değil. Zira Erdoğan’ın kızgınlığını en yeterli yansıttığını düşündüğü bu yaftalama hem politik hem de akademik alanda “kullanılması yanlışsız mu?” sorusuyla birlikte yıllardır tartışılan bir husustur. Münasebetiyle her kim kullanıyorsa tarifi konusunda üzerinde anlaşılamamış bir sözcüğe hem fazla hem de insafsız bir mana yüklemiş oluyor. Öğrencilere bu tıp bir suçlama yapmanın haksızlığı bir yana bu yanlış bir kullanımdır.

NERDEN ÇIKTI BU TERÖR?

Kökeni, “korkutmak” manasına gelen Latince bir söze dayanıyor öncelikle. Antik Romalılar tarafından MÖ 105 yılında şiddetli bir savaşçı kabilenin saldırısı nedeniyle ortaya çıkan paniği tanımlamak için kullanılan “terör cimbricus” tabirinin bir modülü aslında. Yaygın kullanımı Fransız İhtilali sırasındaki uygulamaların tanımlanması nedeniyledir. Fransa’daki “terör dönemi” bitince, güç tehdidiyle pozisyonunu berbata kullanan kişi “terörist” sözcüğüyle tanımlanır oldu. İngiltere’de bir gazeteci Fransız İhtilali’nin başkanlarından Robespierre’i anlattığı bir yazısında Robespierre’in hareketlerini, kendi yarattığı “terörizm” sözüyle tanımladı. O kadar tuttu ki sözcük, bu yazıdan üç yıl sonra ünlü Oxford İngilizce Sözlüğü’ne resmen eklendi. 1794 yılına ilişkin bir Oxford Sözlüğü’nde “Demokrasi ve eşitlik unsurlarının yayılmasında partizanca baskı ve kan dökme usullerini savunan, uygulayan Jakobenlerin taraftarı yahut destekçisi” olarak yer aldı.

Her şeyden evvel sözcüğün kendisi, tanımlananı anlamaktan çok anlaşılmasını engelleyen bir fonksiyona sahip. Manası birden fazla vakit, Erdoğan’da görüldüğü üzere, niyete bağlı olan bir sözcüktür günümüzde. Meğer hangi bağlamda kullanılacağı memleketler arası kurumlar tarafından ortaya konmuştur. Örneğin AB, terörizmi, “amacı gerçekleştirmek için cinayet, adam kaçırma, bir topluğu önemli halde korkutma, bir hükümeti yahut milletlerarası kuruluşu rastgele bir hareketi gerçekleştirmeye ya da gerçekleştirmekten kaçınmaya zorlamak, nihayet bir ülkenin yahut memleketler arası bir örgütün temel siyasi, anayasal, ekonomik yahut toplumsal yapılarını önemli formda istikrarsızlaştırmak yahut tahrip etmek” olarak tanımlıyor. .

Bu tanımda Boğaziçi Üniversitesi öğrencilerini tanımlayan ne var? En yakın görünen, “bir hükümeti yahut memleketler arası kuruluşu rastgele bir aksiyonu gerçekleştirmeye ya da gerçekleştirmekten kaçınmaya zorlamak” şıkkıdır ki bu da “ifade özgürlüğü” ile garantiye alınmış bir hak alanına girdiği için Boğaziçili öğrencileri terörist yapmaz herhalde.

Bu çeşit sıfatları uluorta kullanmak yanlışsız değil. Her ağzına geleni söyleyemez kişi, pozisyonu ne olursa olsun. Birleşmiş Milletler bile geniş çapta kabul gören bir terörist faaliyet tarifi bulmak için yıllardır çabalıyor. Üzerinde tam olarak anlaşılamamasına karşın BM üyesi ülkeler “terörizmin memleketler arası barış ve güvenliğe ters olduğu” konusunda hemfikirler yalnızca. Lakin terörist nedir, kime denir üzerinde anlaşılmış bir tarif yok şimdi. Birinin terörist gördüğünü bir oburu hak savaşçısı üzere görebilir zira. Hakikaten Erdoğan’ın “terörist” dediği Boğaziçili öğrenciler çoğumuz için birer “demokratik hak savaşçısı”.

TARİFİ SIKINTI

Terörizm tanımlanması güç bir kavramdır. Son yıllarda hem akademik hem de politik alanda önemli bir çekişmenin bahsidir. Bu nedenle farklı terörizm tanımlamaları mevcuttur. Terör ya da sindirmenin yanı sıra, bir küme yahut bir kişi tarafından gerçekleştirilen hareketlerin ne vakit terörizm sayılıp sayılmadığını belirlemek için çok kıymetli olduğu düşünülen diğer faktörler de var. Bunlar ortasında, bunlarla sonlu olmamak üzere, şiddet, ziyan ve tehditler; rastgelelik yahut ayrım gözetmeyen şiddet; siyasi motivasyon; sivillerin, savaşçı olmayanların ve günahsızların maksat alınması; terör aksiyonlarını duyurmaya yönelik kasıtlı teşebbüsler. Bu faktörlerden kimilerini içeren, kimilerini dışlayan, fakat bir dizi faktörü de bir ortaya getiren sayısız farklı tarif vardır,

Uzun süren eforlar sonunda BM Güvenlik Kurulu 2004 yılında şöyle bir tarif oluşturabildi: “Terörizm kamuoyunda yahut bir küme kişi yahut muhakkak bireylerde bir terör durumunu kışkırtmak emeliyle mevt yahut önemli bedensel yaralanmaya neden olmak yahut rehin almak emeliyle yapılan sivillere karşı kabahat aksiyonları dahil olmak üzere bir halkı korkutmak yahut bir hükümeti yahut memleketler arası örgütü rastgele bir aksiyonu yapmaya yahut yapmaktan kaçınmaya zorlamak, terörizmle ilgili memleketler arası kontratlar ve protokoller kapsamında, bunlarda tanımlanan cürüm teşkil eden öbür tüm hareketleri gerçekleştirmek”.

Buna karşın problemli bir tarif olmayı sürdürüyor “terör” ya da “terörist” kavramları. Zira bu kavramlara mana veren bizim yaklaşımımız. Tek bir mana çıkarmayı zorlaştıran ise kimin ne olduğuna kimin karar verdiği. Bu nedenle birçok devlet, ne olduğunu tanımlamaktan çok yalnızca “terörist tehditleri” listeler durumda oldular uzun mühlet. Lakin 11 Eylül 2001 hücumlarından sonra tüm bunlar değişti. Bu akınları takip eden yıllarda, birçok ülke, terörizmin belli yasal tariflerinin taslak haline getirilmesiyle, terörizmle gayret mevzuatını modernize etmeye yahut oluşturmaya çalıştı. Lakin hala başarılı olmuş sayılmazlar.

Bu da beraberinde elbette tartışmalar getirdi. Noam Chomsky üzere akademisyenler haklı olarak, devlet kurumlarının terörizm kavramını çoklukla devlet dışı aktörler tarafından gerçekleştirilen yasadışı faaliyet olarak nitelendirdiğini, böylelikle devlet yahut devlet takviyeli terörizm üzere bir kavramın olabilme mümkünlüğünü ortadan kaldırdığını belirtiyor, böylece kasıtlı olarak hükümetlerin hâkim güç bağlantılarını ve kurumlarını yasallaştırmayı amaçladığını ileri sürüyor. (Bkz. “Terrorism, American Style” in World Policy Journal, (24)1: 44-45.)

Tüm bunlar, bilim adamları ile halk için terörizm tarifinin ne olduğu, tanımlamayı kimin, ne maksatla yaptığını anlamak kadar, kullanırken ihtiyatlı olma gereğini de ortaya koyuyor. Terörizmi kavramsallaştırma biçimlerinin ardında ideolojik, politik sebepler var. Bu nedenle tarifin hangi aksiyonları içerdiği tartışmaları sürüyor.

“TERÖRİST” HAREKETLERİNİ NASIL TANIMLIYOR PEKALA?

Bu da değeri bir sorunsal elbette. Terörist olarak etiketlenenlerin hareketlerini nasıl tanımladıkları önemli bir sorun. Terörist, özgürlük savaşçısı, kurtuluş hareketi aktivisti üzere tabirler ortasındaki ayrım, terörizmin tarifi kadar tartışmalıdır. Neredeyse bir vecizeye dönüşmüş olan “birinin teröristi başkasının özgürlük savaşçısıdır” sözü tanımlamayı yapan kişinin perspektifinin, dünya görüşünün belirleyici olduğu gerçeğine vurgu yapar. Münasebetiyle “terörist” ya da “hak savaşçısı” kavramları bu sıfatlamayı kimin yaptığına bağlıdır. Öbürleri tarafından terörist olarak nitelendirilenler, kendilerini bu halde tanımlamazlar. Bunun yerine kendilerini örneğin ulusal kurtuluş hareketlerinin, toplumsal, ekonomik, dini çabaların savaşçıları olarak tanımlarlar. Lakin siyasetçiler, teröristler ile hak aktivistleri ortasındaki farklılıkları hesaba katma konusunda yeterli niyetli olmadılar.

Egemenlerin kolay kolay, insafı da elden bırakarak terörist faaliyetler diye tanımladığı ihtilaller, ayaklanmalar, grevler “siyasi şiddet” tarifine sokulabilir. Hatta kimi barışçıl protestolar bile. Bunlar kolektif siyasi çaba biçimleridirler, terörle tanımlanamazlar. Bunları terörizmden ayıran nokta, “siyasi şiddet” başvuranların her vakit bir siyasi tahlilin mümkün olduğuna inanmalarıdır.

Terör, tanımsız ancak yöneltildikleri kesitler, bireyler özelinde basitçe değişebilen de bir kavramdır. Yıllarca “terörist” olarak isimlendirilen kümelerin yasal siyasi aktörler haline geldiği biliniyor. Güney Afrika’nın beyaz yöneticilerinin “terörist” dediği Afrika Ulusal Kongresi bugün Güney Afrika devletini yönetiyor. ABD her ne kadar terör listesine alsa da Lübnan Hizbullahı ülkenin en kıymetli yasal siyasi yapılanmasıdır. Kosova Kurtuluş Örgütü de o denli Filistin Kurtuluş Örgütü de.

ABD: BİLMİYOR

Sıkıntı Boğaziçi Üniversitesi öğrencilerinin “terörist” olmadıklarını kanıtlamak değil, saçma olur bu türlü bir gayret. Vurgulamak istediğim bu cins suçlamalar lisana getirilirken niyetlerin çekiciliğine kapılıp haksızlık yapılmaması.

Vicdanı olmayabilir kişinin fakat hukuk ne diyor orta sıra bakar hiç değilse. Hangi makamda olursa olsun.

Mustafa K ERDEMOL

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir